أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
24
قانون ( فارسى )
بهندرت رخ دهد و يك اندر ميان آيد . مغزى كه سوء مزاجش از خشكى باشد ، سببش برچيده شدن رطوبت يكدفعهاى است كه در حال وقوع خشكى روى آورده است و بايد علامتهاى خشك مزاجى را همراه داشته باشد چنان كه سابقا ذكر كردهايم و علامتها شبيه به علامتهايى باشد كه از حرارت خبر مىدهند مگر علامتهايى كه در خبر دادن از گرمى و سردى باهم اختلاف دارند . تا اينجا ما راجع به نتيجهگيرى از سرعت واكنش مغز صحبت كرديم . اما بايد دانست كه لازم نيست سرعت واكنش را برحسب ناتوانى نيروهاى طبيعت به اعتبار آورد - بهويژه در حال نمناك بودن مغز - زيرا ناتوانى نيروهاى طبيعى پيرو يكى از اين انگيزهها مىباشد . و نبايد فكر كرد كه سازگار و ناسازگارها را همگى بايد از چگونگيها به دست آورد ممكن است از هيأت و حركت نيز نتيجهگيرى كرد . مثلا بيمارى كه سردرد كلاهخودى دارد ، بر پشت دراز كشيدن را بر ساير حالات درازكشيدگى ترجيح مىدهد . فصل يازدهم پى بردن به حالت مغز از اندازههاى سر اولا بايد بدانيم كه سبب بزرگى و كوچكى سر ، بيش و كمى ماده است . منظورم مادهء آب پشت است كه در توزيع ، بهطور طبيعى قسمت سر شده است . سرى كه سهمش كم است ، كوچك و سرى كه زياد نصيب برده ، بزرگ بار آمده است . سرى را مىبينيم كوچك است اما زيبا و خوشتيپ . سرى را مىبينيم كوچك است و بدتركيب ! چرا ؟ اگر نيروى تصويركنندهء اصلى ، همراه سهم كم از نطفه آمده باشد ، سر هرچند كوچك باشد اما خوش تركيب مىشود . سرى كه كوچك است و بدتركيب ، علت آن است كه قوت تصويركنندهء نامبرده در آن ناتوان بوده . سر كوچك و بدتركيب ، بدتركيبى را به مغز مىدهد و نيروى مغز را ناتوان مىكند و گدارهاى نيروى سياسى و طبيعى در مغز ، تنگ مىشوند . روى همين نظريه دانشمندان گويند انسانى كه سرش كوچك و بدتركيب است ، لجباز ، بزدل و زودرنج و در كار خود سرگردان است . به عقيدهء جالينوس سر كوچك نشانى از بدتركيبى مغز دارد و اما سر بزرگ هميشه علامت خوبى حالت مغز نيست مگر شرايط زير را بهمراه داشته باشد : 1 - همراه بزرگى بايد خوشتركيب هم باشد . 2 - گردن كلفت يكى از شرايط است . 3 - گشادى سينه ، كه اين بسته به استخوان پشت و دندهها است و استخوان پشت و دنده پير و نخاعند و نخاع يكى از پيروان پروپاقرص مغز است .